ไขความลับ "อายุยืน" จากน้องหมา เบาะแสใหม่ในเลือดที่คล้ายกับคนเป๊ะ!

ไขความลับ "อายุยืน" จากน้องหมา เบาะแสใหม่ในเลือดที่คล้ายกับคนเป๊ะ!

เรามักมองว่าน้องหมาคือเพื่อนซี้สี่ขาที่คอยอยู่เคียงข้าง แต่รู้ไหมว่าพวกเขาอาจเป็นกุญแจสำคัญที่ช่วยให้เราเข้าใจความลับของคำว่า "แก่ชรา" ได้ดีขึ้น นั่นเป็นเพราะน้องหมาใช้ชีวิตอยู่ในบ้านเดียวกับเรา กินอาหาร ออกไปเดินเล่น และเจอสภาพแวดล้อมแบบเดียวกับเราทุกวันนั่นเอง

ล่าสุด โครงการศึกษาความชราของสุนัข (Dog Aging Project) ได้ตีพิมพ์งานวิจัยในวารสาร The Journals of Gerontology: Series A ซึ่งสร้างความฮือฮาพอสมควร เพราะนักวิทยาศาสตร์ไปพบว่า สัญญาณทางชีวภาพในเลือดของน้องหมาที่บอกว่าตัวไหนจะอายุสั้นหรืออายุยืนนั้น มีรูปแบบคล้ายกับที่เจอในเลือดของมนุษย์เราเลย นี่แสดงว่าคนกับน้องหมาอาจมีกลไกความแก่ชราร่วมกันมากกว่าที่เราคิด

"เมแทบอไลต์" ร่องรอยความแก่ชราในหยดเลือด

หัวใจของงานวิจัยนี้อยู่ที่โมเลกุลเล็กๆ ที่เรียกว่า "เมแทบอไลต์" (Metabolites) มันคือสารที่เกิดจากระบบต่างๆ ในร่างกายทำงาน เช่น การเผาผลาญอาหารเป็นพลังงาน หรือการสลายไขมันและโปรตีน ซึ่งสารเหล่านี้ในเลือดจะช่วยฟ้องได้ว่าข้างในร่างกายเรากำลังเกิดอะไรขึ้น

ในการทดลอง นักวิจัยได้นำเลือดของน้องหมา 937 ตัวมาตรวจหาเมแทบอไลต์ 133 ชนิด และติดตามสุขภาพไปเรื่อยๆ เฉลี่ยราว 2.6 ปี (โดยในช่วงเวลานี้มีน้องหมาเสียชีวิตไป 104 ตัว) เมื่อเอาข้อมูลไปวิเคราะห์เทียบกับอายุ เพศ น้ำหนัก และพันธุกรรม ก็พบความเชื่อมโยงที่น่าสนใจมาก

• มีเมแทบอไลต์ประมาณ 17% ที่เชื่อมโยงกับความเสี่ยงในการเสียชีวิต

• ในจำนวนนี้ มีถึง 23 ชนิดที่มีความสัมพันธ์กันอย่างชัดเจนตามหลักสถิติ

สัญญาณเลือดของคนและหมา ที่ตรงกันจนน่าทึ่ง

นักวิจัยไม่ได้ดูสารแค่ตัวเดียว แต่ดู "รูปแบบภาพรวม" ของสารหลายชนิดเพื่อใช้เป็นตัวบ่งชี้ทางชีวภาพ (Biomarkers) คล้ายๆ กับการดูลายนิ้วมือสุขภาพ ศ.เคต ครีวี สัตวแพทย์อาวุโสของโครงการบอกว่า การเจอสารพวกนี้ไม่ได้แปลว่ามันเป็น "ต้นเหตุ" ที่ทำให้ตายไว แต่มันคือเบาะแสชั้นดีที่จะพานักวิทย์ไปสืบต่อว่ามีกลไกอะไรซ่อนอยู่เบื้องหลังความชรา

ทีเด็ดคือ เมื่อนักวิจัยเอารูปแบบเลือดของน้องหมา ไปเทียบกับงานวิจัยขนาดใหญ่ในคนอีก 5 ชิ้น ก็พบผลลัพธ์ที่คล้ายกันมาก

• สารอย่าง Pseudouridine, N2,N2-dimethylguanosine และ Homocitrulline หากพบในระดับสูง จะสัมพันธ์กับความเสี่ยงเสียชีวิตที่สูงขึ้นทั้งในคนและสุนัข

• ในทางกลับกัน สารอย่าง Deoxycarnitine และ Homoarginine หากมีระดับต่ำ ก็เสี่ยงเสียชีวิตสูงขึ้นทั้งคู่เช่นกัน

สารหลายตัวที่พูดมานี้ เกี่ยวข้องกับการทำงานของ "ไต" นักวิจัยเลยตั้งข้อสังเกตว่า ความเปลี่ยนแปลงของไตที่เสื่อมลงตามวัย อาจเป็นกระบวนการสำคัญที่เชื่อมโยงความแก่ชราของทั้งคนและน้องหมา ข้อมูลนี้ยังไปสอดคล้องกับอีกงานวิจัยที่บอกว่า 40% ของสารเมแทบอไลต์ในเลือดสุนัขที่เปลี่ยนไปตามอายุ มักเกี่ยวกับการทำงานของไตและการสลายโปรตีนนั่นเอง

ทำไมเราถึงเรียนรู้จาก "น้องหมา" ได้ดีกว่าหนูทดลอง?

เมื่อก่อนนักวิจัยชอบศึกษาเรื่องความชราผ่านสัตว์ทดลองอย่าง หนู แมลงวัน หรือหนอน เพราะคุมเรื่องอาหาร พันธุกรรม และสภาพแวดล้อมได้เป๊ะๆ แต่นั่นแหละ ชีวิตมนุษย์จริงๆ ไม่ได้อยู่ในห้องทดลอง! เราทุกคนกินอาหารต่างกัน เจอความเครียดต่างกัน และรับมลพิษไม่เท่ากัน น้องหมาเลยตอบโจทย์สุดๆ เพราะ

• พวกเขามีความหลากหลายทั้งรูปร่าง ขนาด และพันธุกรรม

• ใช้ชีวิตในสิ่งแวดล้อมเดียวกับคนเป๊ะ กินอาหารตามที่เจ้าของให้ และไปเดินเล่นในชุมชนเดียวกัน

• มีโรคเรื้อรังตามวัยคล้ายกับคน และมีระบบรักษากับสัตวแพทย์ที่ตามเก็บข้อมูลโรคได้ง่าย

ข้อดีที่สุดคือ: น้องหมาอายุสั้นกว่าเรา การจะตามดูคนตั้งแต่ผู้ใหญ่จนแก่ตายอาจต้องรอเป็นสิบๆ ปี (อย่างงานวิจัยคนใช้เวลาเฉลี่ย 8-22.5 ปี) แต่น้องหมาใช้เวลาเก็บข้อมูลเฉลี่ยแค่ 2.6 ปี ก็เห็นผลลัพธ์ที่นำมาเทียบกันได้แล้ว ทำให้นักวิทยาศาสตร์ทำงานได้ไวขึ้นเยอะ

โครงการที่ให้น้องหมาใช้ชีวิตชิลๆ อยู่บ้าน

สำหรับ Dog Aging Project เริ่มเก็บข้อมูลมาตั้งแต่ปี 2020 จนตอนนี้มีน้องหมาในอเมริกาเข้าร่วมกว่า 50,000 ตัวแล้ว โดยไม่ได้จับมาขังในแล็บ แต่ให้น้องหมาอยู่บ้านตามปกติ แล้วให้เจ้าของคอยอัปเดตข้อมูลวิถีชีวิตให้ฟัง ส่วนบางกลุ่มก็มีการเจาะเลือดตรวจเคมีและวิเคราะห์จีโนมอย่างละเอียด

แม้ว่าเราจะยังไม่สามารถปรับเพิ่มหรือลดสารในเลือด เพื่อเสกให้คนหรือน้องหมาอายุยืนขึ้นมาได้ทันทีในตอนนี้ แต่ ศ.ครีวี ก็ฝากเคล็ดลับง่ายๆ ว่า กฎการดูแลสุขภาพของคน สามารถเอาไปใช้กับน้องหมาได้เหมือนกันเป๊ะครับ ไม่ว่าจะเป็นการกินอาหารที่ดี คุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ และหมั่นขยับร่างกายเพื่อรักษาสุขภาพสมองและกล้ามเนื้อ

ดูเหมือนว่าเพื่อนสี่ขาที่แสนดี กำลังช่วยกรุยทางไขความลับความแก่ชรา เพื่อให้เราทั้งคู่มีชีวิตที่แข็งแรงและอยู่เคียงข้างกันได้ยาวนานขึ้น