เจาะลึกนวัตกรรม "แว่นตา AR ผสาน AI" ฟื้นฟูการทรงตัว ป้องกันวัยเก๋าหกล้ม

เจาะลึกนวัตกรรม "แว่นตา AR ผสาน AI" ฟื้นฟูการทรงตัว ป้องกันวัยเก๋าหกล้ม

เวลาที่ผู้สูงวัยลุกขึ้นยืนเร็วๆ หรือก้มเก็บของ แล้วบ่นว่า "หน้ามืด เวียนหัว บ้านหมุน" คนส่วนใหญ่มักจะด่วนสรุปไปว่า เกิดจากการพักผ่อนไม่เพียงพอหรือภาวะความดันโลหิตต่ำ แต่ในมิติทางการแพทย์ อาการเดินเซ ทรงตัวไม่อยู่ ถือเป็นกลไกที่ซับซ้อนของระบบประสาทและ "หูชั้นใน" ที่ต้องการการวินิจฉัยอย่างแม่นยำ เพราะนี่คือเพชฌฆาตเงียบที่นำไปสู่ "การพลัดตกหกล้ม"

สถิติจากองค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุชัดเจนว่า

ปัญหาการทรงตัวและเดินเซ เป็นสาเหตุการเสียชีวิตจากการบาดเจ็บโดยไม่ตั้งใจสูงเป็นอันดับ 2 ของโลก โดยมีผู้เสียชีวิตราว 684,000 คนต่อปี

และตัวเลขส่วนใหญ่ไปกระจุกตัวอยู่ในกลุ่มผู้สูงอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป ในยุคที่ประชากรโลกกำลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงวัยอย่างเต็มรูปแบบ การหกล้มเพียงครั้งเดียวอาจลุกลามกลายเป็นภาวะติดเตียงที่กระทบทั้งร่างกาย จิตใจ และเศรษฐกิจของครอบครัว

ก้าวข้ามขีดจำกัดการแพทย์: โครงการ TeleRehaB DSS

เพื่อรับมือกับวิกฤตนี้ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้ร่วมมือกับเครือข่ายสหภาพยุโรป แถลงความสำเร็จของงานวิจัยและพัฒนานวัตกรรม "แว่นตา AR ผสานปัญญาประดิษฐ์ (AI)" เพื่อฟื้นฟูการทรงตัวของผู้ป่วยที่เสี่ยงพลัดตกหกล้ม ภายใต้โครงการระดับโลกที่ชื่อว่า TeleRehaB DSS (TeleRehabilitation of Balance Clinical and Economic Decision Support System)

ความน่าสนใจคือ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ถือเป็น 1 ใน 5 ศูนย์ทดสอบทางคลินิกของโครงการนี้ และ ประเทศไทยเป็นประเทศเดียวนอกยุโรปที่ได้รับเลือกให้เข้าร่วม เคียงบ่าเคียงไหล่กับสถาบันชั้นนำอย่าง University College London (สหราชอาณาจักร), National and Kapodistrian University of Athens (กรีซ), University Medical Centre Freiburg (เยอรมนี) และ Madeira Health Service/IDEA (โปรตุเกส)

โครงการนี้ได้รับทุนสนับสนุนจาก Horizon Europe - Health ของสหภาพยุโรป มูลค่ารวมกว่า 5.06 ล้านยูโร (ระยะเวลาดำเนินการตั้งแต่ 1 ธ.ค. 2565 ถึง 31 ส.ค. 2569) ซึ่งเป็นการต่อยอดจากเทคโนโลยี HOLOBALANCE เดิม สู่การสร้างระบบนิเวศใหม่ที่ผสาน AI, Augmented Reality (AR), Wearable Devices และ IoT เข้าด้วยกัน เพื่อยกระดับการฟื้นฟูและติดตามผู้ป่วยจากระยะไกล

(ข้อมูลภาพ: กรุงเทพธุรกิจ)

ถอดรหัส 5 เทคโนโลยีเบื้องหลังคลินิกเสมือนจริง

เบื้องหลังการทำงานของ TeleRehaB DSS ไม่ใช่แค่แว่นตาวิดีโอเกมทั่วไป แต่เป็นการทำงานร่วมกันของเทคโนโลยี 5 ชั้น เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถฟื้นฟูตัวเองได้ที่บ้าน ในขณะที่ข้อมูลสุขภาพจะถูกส่งตรงถึงมือแพทย์แบบเรียลไทม์

1. กล้องวัดความลึก (Depth Camera): ทำหน้าที่ติดตามการเคลื่อนไหวของร่างกายแบบ 3 มิติ โดยใช้หลักการปล่อยและรับแสงอินฟราเรด เพื่อคำนวณระยะและท่าทางของผู้ป่วยได้อย่างแม่นยำ

2. เซนเซอร์ IMU (Inertial Measurement Unit): อุปกรณ์สวมใส่ที่วัดความเร่งและอัตราการหมุนในแต่ละแกน ทำหน้าที่เสมือน "หูชั้นในเทียม" ที่คอยบอกว่าศีรษะและลำตัวกำลังเคลื่อนที่ไปในทิศทางใด

3. แว่น AR (Head-Mounted Display): ฉายภาพโลกเสมือนจริงซ้อนทับบนโลกจริง ผู้ป่วยจะเห็น "ผู้ฝึกสอนเสมือนจริง" มาทำให้ดูเป็นตัวอย่างตรงหน้า พร้อมให้คำแนะนำขณะออกกำลังกายฟื้นฟู

4. อุปกรณ์ติดตามสรีรวิทยา (Smart Wearables): เช่น สมาร์ตวอตช์ และสมาร์ตโฟน ทำหน้าที่รวบรวมข้อมูลอัตราการเต้นของหัวใจและส่งเข้าระบบประมวลผล

5. AI สนับสนุนการตัดสินใจ (Decision Support System): นำข้อมูลทั้งหมดมาประมวลผลเพื่อวิเคราะห์และแนะนำแผนการฟื้นฟูแบบ "Personalized Medicine" ที่ปรับโจทย์ให้เข้ากับผู้ป่วยแต่ละรายโดยเฉพาะ

(ข้อมูลภาพ: กรุงเทพธุรกิจ)

เวชศาสตร์การทรงตัว (Balance Medicine) สู่การพลิกโฉมพื้นที่สุขภาพ

ในอดีต แว่น AR อาจเป็นเพียงความบันเทิง แต่งานวิจัยนี้ได้เปลี่ยนนวัตกรรมดังกล่าวให้กลายเป็น Game Changer ผศ.ดร.พญ.นัตวรรณ อุทุมพฤกษ์พร แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโสตประสาทและการทรงตัว คณะแพทยศาสตร์ จุฬาฯ และหัวหน้าโครงการวิจัยประจำประเทศไทย อธิบายว่า ระบบ AR จะเข้ามาช่วย "จำลองสภาวะทางพยาธิวิทยา" เพื่อทดสอบปฏิกิริยาของระบบประสาทและหูชั้นในผ่านสถานการณ์เสมือนจริง ช่วยให้แพทย์สามารถประเมินเชิงสถิติ (Statistical Assessment) และเห็นความผิดปกติที่การตรวจแบบดั้งเดิมอาจมองไม่เห็น

อุปสรรคที่ใหญ่ที่สุดของผู้ป่วยที่มีปัญหาการทรงตัวคือ "การเดินทาง" การจับคู่เทคโนโลยีแพทย์ทางไกล (Telemedicine) เข้ากับนวัตกรรมนี้ จึงเป็นการยกระดับ Patient Journey อย่างแท้จริง เป็นการยก "ศูนย์การรักษาเฉพาะทาง" ไปไว้ในห้องนั่งเล่นของผู้ป่วย ลดความเสี่ยงจากการเคลื่อนย้ายร่างกาย และลดภาระทางเศรษฐกิจของครอบครัว

ในมุมของการออกแบบพื้นที่สุขภาพระดับองค์กร (Healthcare Spatial Zoning) นวัตกรรมนี้กำลังสร้างมาตรฐานใหม่ให้กับโครงการศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ (Senior Care Centers) และศูนย์เวลเนส ไม่จำเป็นต้องใช้พื้นที่ขนาดใหญ่สำหรับเครื่องมือทำกายภาพบำบัดแบบเดิมอีกต่อไป แต่สามารถออกแบบพื้นที่ส่วนกลางในสไตล์ที่ผ่อนคลาย โล่งโปร่ง และปลอดภัย ผสมผสานกับการใช้เทคโนโลยี AR และเซนเซอร์ เพื่อสร้างโซนฟื้นฟูอัจฉริยะ (Smart Rehabilitation Zone) ที่ดึงดูดให้ผู้มารับบริการอยากใช้งานมากขึ้น

สำหรับการทดสอบในไทย โครงการนี้จะครอบคลุมผู้ป่วย 3 กลุ่มหลัก ได้แก่

• ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke)

• ผู้ที่มีภาวะบกพร่องทางการรู้คิดเล็กน้อย (Mild Cognitive Impairment: MCI)

• ผู้ที่มีความผิดปกติของระบบการทรงตัวจากหูชั้นใน (Vestibular Disorders)

(ข้อมูลภาพ: กรุงเทพธุรกิจ)

นวัตกรรมที่มี "หัวใจ" ของการดูแลเพื่อนมนุษย์

ความสำเร็จของงานวิจัยระดับโลกชิ้นนี้ ยังเป็นส่วนหนึ่งของการฉลองวาระครบรอบ 40 ปี แห่งการบุกเบิกความก้าวหน้าเพื่อการได้ยินของฝ่ายโสต ศอ นาสิกวิทยา โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ซึ่งสั่งสมองค์ความรู้และประสบการณ์ดูแลผู้ป่วยมาอย่างยาวนาน

ท้ายที่สุด การพัฒนานวัตกรรมทางการแพทย์ที่ดีที่สุด ไม่ใช่เพียงการมีเทคโนโลยีที่ล้ำสมัยหรือแม่นยำที่สุด แต่คือการมีเครื่องมือที่ "นำไปใช้กับผู้ป่วยได้จริง" การผสาน AI เข้ากับฐานข้อมูลการรักษา สร้างสรรค์ออกมาเป็นเทคโนโลยีที่ผู้ป่วยเข้าถึงได้ง่ายจากที่บ้าน คือภาพสะท้อนที่ชัดเจนว่า วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สามารถเดินเคียงคู่ไปกับหัวใจของการดูแลเพื่อนมนุษย์ได้อย่างสมบูรณ์แบบ