สธ. ยกระดับการป้องกัน! เคาะเพิ่ม 4 โรคติดต่อ "ต้องเฝ้าระวัง" เจาะลึกภัยเงียบที่คนไทยห้ามมองข้าม

สธ. ยกระดับการป้องกัน! เคาะเพิ่ม 4 โรคติดต่อ "ต้องเฝ้าระวัง" เจาะลึกภัยเงียบที่คนไทยห้ามมองข้าม

เมื่อรูปแบบการใช้ชีวิต สภาพอากาศ และโครงสร้างประชากรเปลี่ยนไป เชื้อโรคก็มีการปรับตัวและสร้างความท้าทายใหม่ๆ ให้กับระบบสาธารณสุขอยู่เสมอ ล่าสุดเมื่อวันที่ 18 กันยายน 2569 ที่ผ่านมา คณะกรรมการโรคติดต่อแห่งชาติ ภายใต้การนำของ นายพัฒนา พร้อมพัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ได้มีมติเห็นชอบ(ร่าง) ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เพื่อยกระดับ "4 โรคติดต่อ" ให้เข้ามาอยู่ในบัญชี "โรคที่ต้องเฝ้าระวัง" อย่างเป็นทางการ

การประกาศครั้งนี้ไม่ใช่เพื่อสร้างความตื่นตระหนก แต่ นพ.วิชาญ บุญกิติกร ผู้อำนวยการกองระบาดวิทยา ระบุว่า เป็นการตื่นตัว (Alert) ในเชิงนโยบาย เพื่อให้หน่วยบริการทางการแพทย์และห้องปฏิบัติการ (Lab) ทั่วประเทศ จัดเก็บข้อมูลอย่างเป็นระบบ และพัฒนาศักยภาพการตรวจจับเชื้อให้รวดเร็วและแม่นยำยิ่งขึ้น

4 โรคติดต่อใหม่ ทำไมถึงต้องถูกจับตาเป็นพิเศษ?

โรคลีเจียนแนร์ (Legionnaires' Disease) - ภัยร้ายในละอองน้ำ

หลายคนอาจไม่คุ้นชื่อโรคนี้ แต่มันคือภัยเงียบที่แฝงตัวอยู่ในตึกสูงและแหล่งน้ำ โรคลีเจียนแนร์ไม่ได้ติดต่อจากคนสู่คน แต่เกิดจากการสูดดม "ละอองน้ำ" ที่ปนเปื้อนเชื้อแบคทีเรียเข้าไป เชื้อชนิดนี้มักเจริญเติบโตได้ดีในระบบปรับอากาศขนาดใหญ่ (Cooling Towers) ของโรงแรม ห้างสรรพสินค้า หรือโรงพยาบาล รวมถึงท่อประปาและสระน้ำอุ่น

• อาการที่ต้องระวัง: มีไข้สูง ไอ หายใจหอบเหนื่อย ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ อ่อนเพลีย บางรายอาจมีอาการคลื่นไส้ ท้องร่วง หรือสับสนร่วมด้วย

• ความรุนแรง: มักทำให้เกิด "ปอดอักเสบ" ในรายที่อาการหนักอาจนำไปสู่ภาวะหัวใจล้มเหลว ช็อก หรืออวัยวะล้มเหลวหลายระบบ

• สถานการณ์ในไทย: ข้อมูลตั้งแต่ปี 2556-2569 พบผู้ป่วยสะสม 371 ราย เสียชีวิต 7 ราย แต่ที่น่าจับตาคือ เฉพาะในปี 2569 ปีเดียว พบผู้ป่วยถึง 44 ราย และเสียชีวิต 1 ราย การป้องกันจึงต้องพุ่งเป้าไปที่การจัดการสุขาภิบาลระบบน้ำในอาคารพาณิชย์ขนาดใหญ่ให้ได้มาตรฐาน

โรคไข้ร่วมกับภาวะเกล็ดเลือดต่ำชนิดรุนแรง (SFTS) - เห็บกัดสะเทือนถึงชีวิต

โรค SFTS (Severe Fever with Thrombocytopenia Syndrome) เป็นโรคที่คนรักสัตว์และเกษตรกรต้องขีดเส้นใต้หนาๆ เพราะมีพาหะสำคัญคือ "เห็บ"

• อาการที่ต้องระวัง: ผู้ป่วยจะมีไข้สูง อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร อาเจียน ท้องร่วง และที่อันตรายที่สุดคือภาวะ "เกล็ดเลือดต่ำ" ซึ่งทำให้เลือดออกผิดปกติ ซึม สับสน ช็อก และอาจเสียชีวิตได้

• สถานการณ์ในไทย: ตั้งแต่ปี 2557-2569 พบผู้ป่วยสะสมในไทย 20 ราย มีการรายงานเข้ากรมควบคุมโรค 7 ราย และ เสียชีวิตถึง 5 ราย ซึ่งถือเป็นอัตราการเสียชีวิตที่สูงมากเมื่อเทียบกับจำนวนผู้ป่วย

• วิธีป้องกัน: สายทาสหมาแมวต้องหมั่นกำจัดเห็บให้สัตว์เลี้ยงอย่างสม่ำเสมอ หลีกเลี่ยงการใช้มือเปล่าจับ บี้ หรือดึงเห็บโดยตรง หากต้องเข้าฟาร์มหรือพื้นที่เกษตร ควรสวมเสื้อผ้ามิดชิด ใช้ยาป้องกันเห็บ และอาบน้ำทำความสะอาดร่างกายทันที โดยเฉพาะจุดอับที่เห็บมักเกาะ เช่น ใต้วงแขน หลังเข่า และรอบใบหู

โรคติดเชื้อไวรัสทางเดินหายใจอาร์เอสวี (RSV) - วายร้ายทำลายปอดเด็กเล็ก

RSV กลายเป็นโรคระบาดประจำฤดูฝนและปลายปีที่พ่อแม่หวาดกลัวที่สุด เชื้อนี้แพร่กระจายง่ายผ่านละอองฝอยจากการไอ จาม หรือการสัมผัสสารคัดหลั่ง

• อาการที่ต้องระวัง: มีไข้ ไอ น้ำมูก จาม หายใจมีเสียงหวีด (Wheezing) และหายใจเร็ว

• ความรุนแรง: ในผู้ใหญ่หรือเด็กโตอาจมีอาการคล้ายไข้หวัดธรรมดา แต่ใน "เด็กเล็ก" (โดยเฉพาะอายุ 0-4 ปี) เชื้ออาจลุกลามลงสู่ปอด ทำให้หลอดลมฝอยอักเสบ ปอดอักเสบ และเกิดภาวะหายใจล้มเหลวได้

• สถานการณ์ในไทย: ข้อมูลตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค. - 8 ก.ย. 2569 พบผู้ป่วยพุ่งสูงถึง 8,578 ราย มีรายงานผู้เสียชีวิต 1 ราย เป็นทารกอายุ 2 เดือนที่คลอดก่อนกำหนด การป้องกันที่ดีที่สุดคือการงดพาเด็กเล็กไปในที่แออัด หมั่นล้างมือ และแยกของใช้ส่วนตัวอย่างเด็ดขาด

โรคงูสวัด (Herpes Zoster) - ความปวดร้าวของสังคมสูงวัย

การถูกจับตาของโรคงูสวัด สะท้อนถึงการเตรียมพร้อมรับมือ "สังคมสูงวัย" ของไทยอย่างชัดเจน เชื้องูสวัดคือไวรัสตัวเดียวกับโรคอีสุกอีใสที่หลบซ่อนอยู่ในปมประสาท เมื่ออายุมากขึ้นหรือภูมิคุ้มกันตก เชื้อจะกลับมาแผลงฤทธิ์อีกครั้ง

• อาการที่ต้องระวัง: ปวด แสบร้อน คัน หรือชาตามแนวเส้นประสาท นำมาก่อนผื่นแดงและตุ่มน้ำใสที่จะขึ้นเป็นซีกใดซีกหนึ่งของร่างกาย

• ความรุนแรง: ภัยเงียบของงูสวัดไม่ใช่แค่ตุ่มน้ำ แต่คือ "ภาวะปวดปลายประสาทเรื้อรัง" ที่อาจทวีความรุนแรงจนกระทบการใช้ชีวิต บางรายอาจมีแทรกซ้อนทางตาหรือสมองอักเสบ ปัจจุบันเริ่มมีการรณรงค์ให้ผู้สูงอายุเข้ารับการฉีดวัคซีนป้องกันงูสวัดมากขึ้นเพื่อลดภาระทางสาธารณสุข

"ฉีดวัคซีนเยอะ แต่ข้อมูลหาย" ปัญหาใหญ่ที่ สธ. ต้องเร่งอุดรอยรั่ว

นอกจากการเพิ่มโรคเฝ้าระวังแล้ว อีกหนึ่งวาระสำคัญที่ถูกหยิบยกขึ้นมาหารือในที่ประชุม คือปัญหา "ความไม่ครบถ้วนของฐานข้อมูลวัคซีน"

นพ.มณเฑียร คณาสวัสดิ์ อธิบดีกรมควบคุมโรค เปิดเผยข้อเท็จจริงที่น่าตกใจว่า แม้ประเทศไทยจะมีการระดมฉีดวัคซีนจำนวนมาก โดยเฉพาะชุดสิทธิประโยชน์สำหรับเด็ก แต่เมื่อทบทวนข้อมูลกลับพบว่า จากหน่วยบริการทางการแพทย์และคลินิกเอกชนกว่า 12,000 แห่งทั่วประเทศ มีการส่งข้อมูลสถิติกลับมาที่ส่วนกลางเพียงแค่ประมาณ 5,000 กว่าแห่งเท่านั้น

การที่ข้อมูลหายไปกว่าครึ่ง ทำให้ตัวเลขความครอบคลุมของการฉีดวัคซีนในประเทศ "ต่ำกว่าความเป็นจริง" ซึ่งส่งผลเสียอย่างรุนแรงต่อการวิเคราะห์ บริหารจัดการ และวางแผนป้องกันโรคระบาดในอนาคต บอร์ดโรคติดต่อฯ จึงมีมติตั้งคณะอนุกรรมการขึ้นมาจัดการเรื่องนี้โดยเฉพาะ และเตรียมประสานงานกับกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ (สบส.) เพื่อนำระเบียบทางกฎหมายมาใช้ บังคับให้คลินิกและโรงพยาบาลเอกชนทุกแห่งต้องรายงานข้อมูลวัคซีนกลับมาอย่างเป็นระบบ

อัปเดตสถานการณ์โรคร้ายอื่นๆ ที่ห้ามการ์ดตก

• โรคไข้เลือดออก: ยังคงเป็นภัยคุกคามรุนแรง ปี 2569 พบผู้ป่วยสะสมแล้ว 25,948 ราย เสียชีวิต 39 ราย ปัจจัยเสี่ยงหลักคือการไปพบแพทย์ช้า หากมีไข้สูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียส ต่อเนื่อง 2 วัน ปวดกระบอกตา หน้าแดง ห้ามซื้อยากินเองเด็ดขาด

• โรคโปลิโอ: แม้ไทยจะไม่มีผู้ป่วยมานาน แต่เดือนสิงหาคม 2569 พบการระบาดในประเทศเพื่อนบ้าน กระทรวงสาธารณสุขจึงเร่งรณรงค์ให้พ่อแม่พาเด็กอายุต่ำกว่า 1 ปี ไปรับวัคซีนให้ครบ โดยเฉพาะในพื้นที่จังหวัดชายแดน

• ฝีดาษวานร (Mpox): ปีนี้พบผู้ป่วยสะสม 338 ราย เสียชีวิต 2 ราย ผู้ที่มีพฤติกรรมเสี่ยงควรสังเกตอาการตนเองอย่างใกล้ชิด

• โรคอีโบลา (Ebola): มีข่าวดีเมื่อทางการไทย ประกาศยกเลิกการกักตัว ผู้ที่เดินทางมาจากประเทศ "ยูกันดา" แล้ว หลังองค์การอนามัยโลก (WHO) ยืนยันว่าไม่พบผู้ติดเชื้อรายใหม่นานเกิน 42 วัน (2 เท่าของระยะฟักตัว) แต่ผู้ที่เดินทางมาจาก "ดีอาร์ คองโก" ยังคงต้องกักตัวเฝ้าระวัง 21 วันตามมาตรการเดิมอย่างเคร่งครัด