ทำไม 30 บาทรักษาทุกโรค ถึงเดินหน้าต่อแบบเดิมไม่ได้ ?

สแกน 7 ข้อค้นพบ กมธ.สธ.วุฒิสภา ทำไม 30 บาทรักษาทุกโรค ถึงเดินหน้าต่อแบบเดิมไม่ได้?

กระแสข่าวลือเกี่ยวกับการ "ยกเลิกบัตรทอง" หรือตัดลดสิทธิการรักษาพยาบาลขั้นพื้นฐาน ได้สร้างความกังวลให้แก่ประชาชนจำนวนมาก

แต่ในความเป็นจริง ข้อเสนอปรับปรุงพระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ โดยคณะกรรมาธิการการสาธารณสุข (กมธ.สธ.) วุฒิสภา ไม่ได้มีเจตนาล้มระบบสวัสดิการนี้

แต่เกิดจากสัญญาณเตือนภัยเชิงโครงสร้างที่กำลังสั่นคลอนเสถียรภาพของโรงพยาบาลรัฐทั่วประเทศ

• เกิดวิกฤตซ่อนรูป

เมื่อโรงพยาบาลรัฐกลายเป็นผู้แบกรับการขาดดุล สาเหตุสำคัญที่ทำให้ กมธ.สธ. วุฒิสภา ต้องลุกขึ้นมาศึกษาระบบหลักประกันสุขภาพอย่างจริงจัง มาจากสถานะทางการเงินของโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุข ข้อมูลในปี 2569 สะท้อนภาพความท้าทายที่น่ากังวล

• เงินบำรุงติดลบ

เมื่อโรงพยาบาลรัฐกลายเป็นผู้แบกรับการขาดดุล สาเหตุสำคัญที่ทำให้ กมธ.สธ. วุฒิสภา ต้องลุกขึ้นมาศึกษาระบบหลักประกันสุขภาพอย่างจริงจัง มาจากสถานะทางการเงินของโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุข ข้อมูลในปี 2569 สะท้อนภาพความท้าทายที่น่ากังวล

• ตัวเลขขาดดุลมหาศาล

เมื่อโรงพยาบาลรัฐกลายเป็นผู้แบกรับการขาดดุล สาเหตุสำคัญที่ทำให้ กมธ.สธ. วุฒิสภา ต้องลุกขึ้นมาศึกษาระบบหลักประกันสุขภาพอย่างจริงจัง มาจากสถานะทางการเงินของโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุข ข้อมูลในปี 2569 สะท้อนภาพความท้าทายที่น่ากังวล

แม้ว่ารัฐบาลจะจัดสรรงบประมาณให้แก่กองทุนหลักประกันสุขภาพแห่งชาติเพิ่มขึ้นทุกปี แต่งบชดเชยที่ส่งมายังโรงพยาบาลกลับไม่สอดคล้องกับ "ต้นทุนการรักษาที่แท้จริง" ทำให้โรงพยาบาลต้องนำเงินสะสมของตัวเองมาอุดหนุนการรักษาพยาบาลอย่างต่อเนื่องจนงบประมาณเริ่มตึงมือ

7 ข้อค้นพบเชิงระบบ แก้ไขเพื่อความยั่งยืน ไม่ใช่การลอยแพประชาชน

การลอยแพประชาชน จากการรับฟังความคิดเห็นของทุกภาคส่วน ทั้งภาคประชาชน บุคลากรทางการแพทย์ และนักวิชาการ คณะอนุกรรมาธิการฯ ได้สรุป 7 ข้อค้นพบสำคัญที่จะนำไปสู่นโยบายปฏิรูป

1. ปัญหาเชิงโครงสร้าง
   วิกฤตที่เกิดขึ้นไม่ได้แก้ได้ด้วยการ "เติมเงิน" เพียงอย่างเดียว แต่ต้องปรับเปลี่ยนระบบการจัดสรรและกลไกธรรมาภิบาล

1. จัดสรรไม่ตรงต้นทุน
   ค่าชดเชยการรักษาไม่สะท้อนภาระงานจริง ส่งผลให้โรงพยาบาลต้องแบกรับภาระการคลังเอง

2. การจัดลำดับสิทธิประโยชน์
   ต้องพิจารณาบนหลักฐานทางวิทยาศาสตร์และความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์สาธารณสุข เช่น กรณีวัคซีนเด็ก PCV ที่ใช้เวลานานในการอนุมัติ เมื่อเทียบกับสิทธิประโยชน์ใหม่อื่นๆ

3. พัฒนาระบบธรรมาภิบาล
   กระบวนการตัดสินใจนโยบายต้องเปิดเผย ตรวจสอบได้ และรับฟังเสียงจากผู้ให้บริการอย่างสมดุล

4. คุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐาน
   ยืนยันว่าผู้มีรายได้น้อย ผู้สูงอายุ ผู้พิการ และกลุ่มเปราะบาง ต้องได้รับสิทธิการรักษาพยาบาลที่สมบูรณ์เช่นเดิม

5. แนวคิดการร่วมจ่าย
   การร่วมจ่าย (Co-payment) เป็นเพียงหนึ่งในโมเดลศึกษาทางวิชาการเท่านั้น ยังไม่ใช่ข้อสรุป และหากจะเกิดขึ้นในอนาคต ต้องมีมาตรการป้องกันไม่ให้กระทบกลุ่มเปราะบางอย่างเด็ดขาด

6. การไม่ทำอะไรเลยคือความเสี่ยงที่สุด
   หากปล่อยให้ปัญหาการขาดดุลและภาระงานล้นมือสะสมต่อไป ประชาชนจะเป็นผู้ได้รับผลกระทบจากคุณภาพบริการที่ลดลงในที่สุด

ทางออกกลางระหว่าง "สิทธิประชาชน" และ "ความอยู่รอดของโรงพยาบาล" ความขัดแย้งเชิงนโยบายสุขภาพในปัจจุบันไม่ได้เกิดขึ้นจากเจตนาลบของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่เกิดจาก ความต้องการที่ไม่สมดุลกัน ฝั่งประชาชนต้องการความมั่นคงทางสุขภาพและสิทธิการรักษาที่ไม่ถูกลดทอน ในขณะที่ฝั่งโรงพยาบาลรัฐและบุคลากรทางการแพทย์ก็ต้องการระบบการคลังที่มั่นคงและสอดคล้องกับความเป็นจริงเพื่อรักษามาตรฐานการทำงาน

การปฏิรูปในครั้งนี้จึงไม่ใช่การสู้กันระหว่าง "การเลิกรักษาฟรี" หรือ "การสืบทอดบัตรทอง" แต่คือการปรับปรุงระบบคลังสาธารณสุขให้มีประสิทธิภาพ (Fiscal Sustainability) การจัดการงบประมาณที่รั่วไหล และการกำหนดสิทธิประโยชน์ที่ยึดเอาประโยชน์สูงสุดของสุขภาพคนไทยเป็นตั้ง เพื่อให้โครงการ 30 บาทรักษาทุกโรค สามารถทำหน้าที่เป็นที่พึ่งพาของประชาชนได้อย่างยั่งยืนในระยะยาว